ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र नभई सुस्त भइरहेको नयाँ अध्ययनको दाबी

ब्रह्माण्ड डार्क इनर्जीका कारण द्रुत गतिमा फैलिँदै गएको भन्ने आधुनिक खगोलशास्त्रको केन्द्रीय मान्यतामाथि नयाँ अध्ययनले प्रश्न उठाएको छ । टाटा इन्स्टिच्युट अफ फण्डामेन्टल रिसर्च र अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको यो अध्ययन मन्थली नोटिस अफ द रोयल एस्ट्रोनोमिकल सोसाइटीमा प्रकाशित भएको हो ।

अनुसन्धान टोलीले ब्रह्माण्ड तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको भन्ने दाबीका पक्षमा बलियो प्रमाण नरहेको तर्क गरेको छ । उनीहरूले एक हजार सात सयभन्दा बढी ‘टाइप वन ए’ सुपरनोभाको डेटा पुनःविश्लेषण गरेका थिए । खगोलविद्हरूले २५ वर्षभन्दा लामो समयदेखि यस्तै ताराहरूको सहायताले ब्रह्माण्डको विस्तार दर मापन गर्दै आएका छन् ।

नोबेल पुरस्कार पाएको खोज

यिनै ताराहरूको अध्ययनका आधारमा यसअघि ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र भइरहेको निष्कर्ष निकालिएको थियो र सोही खोजका लागि सन् २०११ मा भौतिकशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । नयाँ अध्ययनमा अनुसन्धानकर्ताहरूले ताराको उमेरसँग जोडिएको नयाँ सुधार पनि समावेश गरेका छन् ।

‘टाइप वन ए सुपरनोभाको चमक ती उत्पन्न हुने ताराको उमेरमा निर्भर हुन्छ भन्ने प्रमाण बलियो हुँदै गएको छ । यो असरलाई गणनामा समावेश नगरेमा विस्तारको गति तीव्र छ भन्ने गलत निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ ।’ — अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका प्रोफेसर सुबिर सरकार

ताराको उमेरसम्बन्धी सुधार लागू गरेपछि भने विस्तार तीव्र नभएको पाइएको अनुसन्धानकर्ताहरूले जनाएका छन् । उनीहरूको विश्लेषणले ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र हुनुको सट्टा सुस्त हुँदै गएको संकेत गरेको छ । यो असर सबै दिशामा एउटै किसिमको छ कि छैन भन्ने विषयमा पनि टोलीले जाँच गरेको थियो । असर दिशा अनुसार फरक पर्ने भए यसमा डार्क इनर्जीको भूमिका हुन नसक्ने उनीहरूको भनाइ छ ।

‘हाम्रो निष्कर्षअनुसार यो गति मुख्यतः हामी जुन दिशातर्फ गइरहेका छौं त्यतै केन्द्रित छ र दूरी बढ्दै जाँदा घट्दै जान्छ । सुपरनोभाको चमकमा गरिएको सुधारले यसलाई प्रभावित गर्दैन, त्यसैले सुधार लागू गरे पनि नगरे पनि यसले डार्क इनर्जीलाई अस्वीकार गर्छ ।’ — प्रोफेसर सरकार

असहमति र आगामी परीक्षण

यो निष्कर्षप्रति अन्य वैज्ञानिकहरू भने सहमत छैनन् । सोही पत्रिकामा प्रकाशित अर्को अनुसन्धान पत्रले ब्रह्माण्डको विस्तार तीव्र नै भइरहेको दाबी गरेको छ । अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयकी प्रोफेसर मारिया भिन्सेन्जी पनि यही पक्षमा छिन् ।

‘टाइप वन ए सुपरनोभाको वातावरणले खगोलीय मापनमा कस्तो असर गर्छ भन्ने बुझ्ने विश्वकै विशेषज्ञ हाम्रो अध्ययनका प्रमुख लेखकहरू हुन् । हाम्रा पछिल्ला निष्कर्षले विगत तीन दशकमा बनेको खगोलीय ढाँचाप्रति विश्वास अझ बढाउँछन् र भौतिकशास्त्रको ठूलो अनुत्तरित प्रश्न डार्क इनर्जीको स्वरूपमा अनुसन्धान समुदायको ध्यान केन्द्रित गर्न सघाउँछन् ।’ — प्रोफेसर मारिया भिन्सेन्जी

यी दुई फरक दाबीको परीक्षण चाँडै ठूलो परिमाणको डेटाबाट हुनेछ । रुबिन अब्जर्भेटरीको नयाँ सर्भेले लाखौँ सुपरनोभाको मापन उपलब्ध गराउनेछ । यो डेटाले ब्रह्माण्ड साँच्चै तीव्र गतिमा फैलिइरहेको छ कि छैन भन्ने विवाद टुंगो लगाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।