रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिकाले मध्यस्थता प्रयास पुनः सुरु गरेको छ। अमेरिकी दूतहरू स्टिभ विटकफ र जारेद कुस्नरले शनिबार मस्कोमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र आइतबार किभमा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँग वार्ता गरेका छन्। दुवैतिरका वार्ता सकारात्मक रहेको भनिए पनि भूभागको विषयमा दुवै पक्षबीच कायम रहेको विवादले युद्ध अन्त्यको ठोस प्रगति सार्वजनिक हुन सकेको छैन।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले सन् २०२४ को चुनावी अभियानका क्रममा आफू विजयी भएको २४ घण्टाभित्रै रुस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने दाबी गरेका थिए। राष्ट्रपति बनेयता उनले युद्ध अन्त्यका लागि पहल गर्दै आएका छन्। करिब सात महिनाअघि अमेरिका–इजरायल मिलेर इरानमाथि गरेको आक्रमणपछि भने उनको ध्यान यस वार्ताबाट मोडिएको थियो। शनिबारदेखि अमेरिकी टोली मध्यस्थतामा फेरि सक्रिय भएको हो।
शनिबार मस्को पुगेका विटकफ र कुस्नरले पुटिनसँग तीन घण्टाभन्दा लामो गोप्य वार्ता गरे। उक्त बैठकबाट कुनै घोषणा भने भएन। सोही टोली आइतबार किभ पुगेको थियो। किभमा यो उनीहरूको पहिलो औपचारिक भ्रमण थियो। जेलेन्स्कीसँग तीन चरणमा भएको वार्ताको अन्तिम चरणमा बेलायत, फ्रान्स र जर्मनीका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकारहरू पनि सहभागी थिए।
जेलेन्स्कीले वार्तामा पेट्रिओटलगायत हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीमा अमेरिकी सहयोगका लागि आग्रह गरिएको बताएका छन्। युक्रेनले ऊर्जा पूर्वाधार पुनर्निर्माणमा पनि सहयोग खोजेको छ। रुसी आक्रमणमा युक्रेनका धेरै पूर्वाधार ध्वस्त भइसकेकाले पुनर्निर्माणमा अमेरिकासँगै युरोपेली साझेदारको महत्वपूर्ण भूमिका रहने उनको भनाइ छ। युद्धको समाधान नेतृत्व तहबाट मात्र सम्भव हुने धारणा उनले दोहोर्याए भने युक्रेन, अमेरिका र युरोप सम्मिलित फलोअप बैठक गर्ने सहमति भए पनि स्थान भने तय भइनसकेको जानकारी दिए।
भूभागकै विषयमा मस्को र किभ आ–आफ्नो अडानमा छन्। रुसले डोन्बस क्षेत्रका अधिकांश भूभाग कब्जा गरेको छ र त्यहाँको भूभाग आफ्नो हुनुपर्ने माग गर्दै आएको छ। युक्रेनले भने आफ्नो भूभाग कुनै पनि हालतमा नसुम्पिने अडान लिएको छ। ट्रम्पका ज्वाइँसमेत रहेका कुस्नरले दुवै पक्षलाई सम्झौतामा ल्याउन कठिन भए पनि अनुकूल वातावरण बनाउन अमेरिकाले पर्दापछाडिबाट काम गरिरहेको बताए। रुस र युक्रेन दुवैलाई प्रत्यक्ष संलग्न गराउने गरी त्रिपक्षीय वार्ता पुनः अघि बढ्ने अपेक्षा पनि उनले व्यक्त गरे।
विटकफले अमेरिकाले सैन्य बलभन्दा कूटनीतिबाट समाधान खोजिरहेको बताए। मस्कोको बैठकमा नयाँ योजनाबारे छलफल भएको र सोही विषय किभमा पनि छलफल गरिएको उनको भनाइ छ। दुवै पक्षलाई विन–विन अवस्थामा राख्ने लक्ष्य रहेको र राष्ट्रपति ट्रम्प लडाइँ रोक्ने मात्र नभई दिगो शान्तिको नेतृत्व गर्न सक्ने खाका निर्माणमा केन्द्रित रहेको पनि उनले बताए।
पुटिनका विदेश नीति सल्लाहकार युरी उसाकोभले मस्कोमा भएको छलफल रचनात्मक, स्पष्ट र उपयोगी भएको प्रतिक्रिया दिएका छन्। वार्तामा युद्धको अवस्थाबारे रुसले विस्तृत मूल्याङ्कन प्रस्तुत गरेको उनले बताए। रुस र अमेरिकाका लागि पारस्परिक रूपमा लाभदायक हुन सक्ने ठूला आर्थिक संयुक्त परियोजनाबारे पनि छलफल भएको उनको भनाइ छ। यसअघि गत जनवरीमा पनि दूतहरू मस्को पुगेर क्रेमलिनमा पुटिनसँग वार्ता गरेका थिए।
वार्ताकै बीच पनि युद्ध जारी
मध्यस्थताको प्रयास चलिरहेका बेला दुवै देशले एक–अर्काको राजधानीमा आक्रमण नगर्ने सहमति गरेका थिए। राजधानीबाहिर भने आइतबार रातिसम्म पनि भीषण आक्रमण–प्रत्याक्रमण जारी रह्यो। रुसले जेट–सञ्चालित ड्रोनको प्रयोग तीव्र पारेको छ भने किभमा हवाई आक्रमणका साइरनहरू दैनिक जीवनकै हिस्सा बनिसकेका छन्। युक्रेनले पनि जवाफमा मस्कोमा हवाई तथा ड्रोन आक्रमण गरिरहेको छ।
युक्रेनी सरकारी आपतकालीन सेवाका अनुसार आइतबार राति विभिन्न क्षेत्रमा भएका रुसी आक्रमणमा परी एक जनाको मृत्यु भएको छ भने कम्तीमा १० जना घाइते भएका छन्। जापोरिझियामा ड्रोन आक्रमणले ७४ वर्षीय एक पुरुषको ज्यान लिएको छ भने कम्तीमा तीन जना घाइते भएका छन्। खमेलनित्सकी क्षेत्रमा ड्रोनले अपार्टमेन्ट भवनमा क्षति पुर्याउँदा सात जना घाइते भए। युक्रेनी वायुसेनाका अनुसार रुसले रातभर प्रहार गरेका १०८ ड्रोनमध्ये ८२ वटा ड्रोन र छ वटा क्षेप्यास्त्र खसालिएका थिए।
युक्रेनबाट पनि रुसमा आक्रमण जारी छ। बेल्गोरोड सीमा क्षेत्रका स्थानीय अधिकारीहरूका अनुसार युक्रेनी ड्रोनले गाडीमा गरेको आक्रमणमा एक पुरुषको मृत्यु भएको छ भने एक महिला गम्भीर घाइते भएकी छन्। रुसी रक्षा मन्त्रालयले रातभर आफ्नो हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले २५८ युक्रेनी ड्रोन खसालेको जनाएको छ।
रुसमा यसै महिना संसदीय निर्वाचन हुँदैछ। त्यसको पूर्वसन्ध्यामा रुसले युक्रेनी सहरहरूमा आक्रमण तीव्र पारेको जेलेन्स्कीले बताएका छन्। उनले ती आक्रमणलाई नागरिकविरुद्धको जानाजानी ‘आतंक’ भनेका छन्। रुसी जेट–सञ्चालित ड्रोनलाई ठूलो परिमाणमा खसाल्न सक्ने प्रणाली युक्रेनले विकास गरिरहेको र त्यसका लागि ६७ घरेलु कम्पनीहरूले सरकारसँग मिलेर काम गरिरहेको उनको भनाइ छ।
चार वर्षभन्दा लामो युद्ध र शान्तिको अपेक्षा
चार वर्ष छ महिनाभन्दा लामो समयदेखि चलेको युद्ध रोक्नुपर्ने पक्षमा जनमत बलियो बन्दै गएको छ। आइतबार बिहान ९ बजे युक्रेनले युद्धमा मारिएका सैनिकको सम्मानमा देशभर मौनधारण गरेको थियो। किभमा दर्जनौं मानिस सम्मान व्यक्त गर्न जम्मा भएका थिए।
सन् २०२२ को डिसेम्बरमा छोरा भिक्टर गुमाएकी ६७ वर्षीया तालिया लिपेइले वार्ता प्रयास र बैठकहरूले परिणाम दिने आशा व्यक्त गरिन्। धेरै रगत बगिसकेकाले युद्ध रोक्नै पर्ने उनको भनाइ छ। क्याथोलिक चर्चका प्रमुख पोप लियो चौधौंले आइतबारको प्रार्थनामा युक्रेनमा शान्ति फर्कने कामना गरेका छन्। हालै गरिएका वार्ता प्रयासले ठोस फल दिने र कूटनीतिको बाटो खोल्ने विश्वास उनले व्यक्त गरेका छन्।
अमेरिका आफैं इरानसँग युद्धमा
रुस–युक्रेन युद्धको मध्यस्थतामा सक्रिय अमेरिका आफैं भने करिब सात महिनादेखि इरानसँग युद्धमा छ। गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका–इजरायलले मिलेर गरेको आक्रमणपछि यो द्वन्द्व सुरु भएको थियो। जुन १७ मा दुवै पक्षबीच ६० दिने अन्तरिम शान्ति सम्झौता भए पनि त्यो व्यावहारिक रूपमा कार्यान्वयन हुन सकेन।
संयुक्त राष्ट्रसंघका मानव अधिकार उच्चायुक्त भोल्कर टर्कले दुवै पक्षलाई अन्तरिम सम्झौतामा फर्कन आग्रह गरेका छन्। पछिल्लो समय सर्वसाधारणको मृत्यु र चोटपटक चिन्ताजनक रहेको भन्दै उनले हर्मुजान प्रान्तमा भएको आक्रमणलाई समेत उल्लेख गरे। गत साता कुहेस्ताक सहरमा विवाह भोजमा भएको आक्रमणमा पाँच जनाको मृत्यु भएको थियो भने ६० भन्दा बढी सर्वसाधारण घाइते भएका थिए।
अमेरिकाले इरानमाथि आर्थिक प्रतिबन्ध र सैन्य कारबाही एकसाथ अघि बढाइरहेको छ। इरानका सभामुख मोहम्मद बगेर गालिबाफले भने अबको लडाइँ प्रत्याक्रमणमा मात्र सीमित नहुने चेतावनी दिएका छन्। अमेरिकी सैन्य अखडामाथि गरिएको आक्रमण सुरुवात मात्र भएको र इरानमाथि अब गरिने कुनै पनि आक्रमणको तीव्र, ठूलो र पीडादायी जवाफ दिइने उनको भनाइ छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले भने इरानको विषय सामान्य रहेको बताएका छन्। आगामी नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि संसदीय निर्वाचनमा यस युद्धले असर नगर्ने उनको दाबी छ। आफू उक्त निर्वाचनमा नरहे पनि इरानले आणविक हतियार नबनाउनुपर्ने आफ्नो धारणालाई रिपब्लिकन पार्टीले सम्मान गर्ने उनले बताए। तर पछिल्ला सर्वेक्षणहरूले विश्वव्यापी आर्थिक संकट निम्त्याएको इरान युद्धबाट अमेरिकी जनता खुसी नरहेको देखाएका छन्।
